راشد علي چانڊيو

سيفر امام حسين ع حضرت مسلم ابن عقيل ع

 

تحرير:  راشد علي چانڊيو

مقدمو: 

حضرت ابو طالب A جي تمام اولاد رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جي هر جاءِ تي مدد ڪئي ڇو ته جناب ابو طالب A پنهنجي ڀائٽي

حضرت محمد صلي الله عليه وآله وسلم جي پرورش ڪئي ۽ ان ۾ نبوت جون تمام نشانيون ڏٺيون ان ڪري هر ميدان ۾ حمايت ڪندو رهيو جڏهن رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جي رحلت ٿي ۽ حضرت علي A

اڳتي پڙهو »

عيب ڪڍڻ ۽ چغلخوري ڪرڻ

 عيب ڪڍڻ ۽ سخن چين

تحرير: راشد علي چانڊيو 

http://Wa.me/989107723779

مقدمو: زبان اهڙي شئي آهي جنهن سان هر مشڪل ڪم انجام ڏيئي سگهجي ٿو، هن جو ڪم ته انسان جي ڀلي لاء آهي پر انسان ان کي برن ڪمن ۾ استعمال ڪندو آهي، اڪثر انسان جن گناهن ۾ مبتلا ٿيندو آهي

انهن جو تعلق به زبان سان هوندو آهي انسان زبان سان ڪوڙ، غيبت، تهمت، عيب ڪڍڻ ۽ سخن چيني جهڙا گناه آساني سان انجام ڏيندو آهي پر انسان ڪڏهن به ان جي طرف  سوچيندو ناهي ته منهنجي الفاظن جو اثر ڪيترو ٿيندو ؟ ڇا منهنجا چيل لفظ ڪنهن جي جان وٺڻ لاء ڪافي ته نه آهي ؟ بلڪل اسان جي معاشري ۾ ايئن ئي ٿئي ٿو اوهان اڪثر جاين تي ڏسو ٿا ته ماڻهو هر هڪ شخص چاهي اخلاق جي لحاظ سان ڀلو هجي يا خراب ان جي غيبت ڀري محفل ۾ ڪئي ويندي آهي يا ان ۾ جيڪي عيب هوندا آهن انهن کي ٻين ماڻهن جي سامهون بيان ڪري هڪ قسم جي تفريح ڪئي ويندي آهي ۽ اڪثر ماڻهو اهڙيون ڳالهيون ٻڌي وڏا وڏا ٽهڪ ڏيندا آهن ۽ بيان ڪندڙ کي شاباس به چوندا آهي پر اهي ماڻهو ان ڳاله کان بلڪل به آگاه نه هوندا آهن ته هن شخص وڏو گناه ڪيو آهي ۽ اسان ان جي ڳاله تي کلي راضپو ظاهر ڪري اسان به ان سان گناه ۾ شريڪ ٿي ويا آهيون، هي عيب بيان ڪري مزو ٿو وٺندو آهي پر فتني کي اڀارڻ لاء ڪافي ماڻهو غلط ڳالهيون ٺاهي ٻي وٽ بيان ڪندا آهن جيئن اڄ ڪله اسان جي وڏيرن جا چمچا وغيره وڏيرن کي خوش ڪرڻ لاء ۽ انهن سان همدردي ڪرڻ خاطر ڪنهن به انسان ڏانهن غلط نسبت ڏيئي ڇڏيندا آهن ان سان هي ٿيندو آهي ته وڏيري جي ذهن ۾ ان شخص جي خلاف انتقام جي باه ڀڙڪي پوندي آهي جنهن جي نتيجي ۾ ڪافي مسئلا پيدا ٿي ويندا آهن اسان هن مقالي ۾ اهڙن قسم بابت بحث ڪنداسين 

عيبن تي پردو وجهڻ

هون ته اسلام ۾ هي بيان ٿيو آهي ته جڏهن به اوهان ڪنهن جو عيب ڏسو ته ان تي پردو وجهو ڇو ته جيڪو ٻين جي عيبن تي پردو وجهندو آهي الله سائين ان جا به عيب ڍڪي ڇڏيندو آهي ٻين لفظن ۾ الله وٽ احسان جو بدلو احسان سان آهي اگر ڪو شخص الله جي مخلوق جا عيب ڍڪي ٿو ته الله سائين وري ان مٿان احسان ڪندي ان جا عيب ڍڪرائي ٿو ۽ روايات ۾ ايتري قدر وارد ٿيو آهي ته اوهان پنهنجي مومن  ڀاء جي گناه ڪبيره تي به پردو وجهو جيئن اسان جي پنجين امام جو ارشاد آهي : يجب للمومن علي المومن ان يستر عليه سبعين کبيرة“ 

ضروري آهي هڪ مومن تي ته هو ٻي مومن جا ستر گناه ڪبيره کي ڍڪي ۽ انهن کي ظاهر نه ڪري( اصول ڪافي ج 2 ص 207) 

هي ڳاله ياد رکڻ گهرجي ته ان جي گناه لڪائڻ سان فساد جو خطرو نه هجي جيئن اگر ڪو شخص ڏسي ته هڪ ماڻهو شراب وڪڻي ٿو اگر ان عيب کي ڪڍڻ جي صورت ۾ معاشري ۾ شراب خور پيدا ٿيندا ته ان صورت ۾ امربالمعروف واجب ٿي ويندو ۽ لازمي طور تي ان ڳاله کي بيان ڪرڻ گهرجي هتي اسان فقط انهن گناهن يا عيبن جي ڍڪڻ جي ڳاله ڪريون ٿا جيڪي معاشري ۾ فساد جو سبب نه آهي اهي خود هڪ شخص سان تعلق رکن ٿا. 

امام صادق ع فرمائن ٿا:  منهنجا بهترين دوست اهي آهن جيڪي منهنجا عيب مون کي ٻڌائن (مستدرڪ الوسائل ج 8 ص 329)

يعني جڏهن ڪو انسان ڪنهن ۾ عيب ڏسي ان کي عيبدار سان بيان ڪري ٻين ماڻهن وٽ بيان نه ڪري يا هيئن ته انهن عيبن کي پاڻ تائين محدود رکي . 

مومن مومن جو آئينو آهي 

اسان ڪافي روايتن ۾ پڙهندا آهيون ته مومن مومن جو ڀاء آهي چاهي اهو ڪنهن به قوم ۽ قبيلي جو ئي ڇو نه هجي ان جي رنگ ۽ نسل سان ڪوبه واسطو نه آهي بس مومن هجي ته مومن لاء آئينو ٿيندو يعني جيڪا شئي نظر اچيس اها پنهنجي مومن ڀاء سان بيان ڪري ۽ ٻي مومن کي به گهرجي ته ان ڳاله تي ڪاوڙ جو اظاهر نه ڪري رسول اڪرم ص کان روايت آهي : المومن مرآة لاخيه المومن ينصحه اذا غاب عنه“ مومن پنهنجي مومن ڀاء لاء آئينو آهي پر جڏهن مومن (ان محفل ۾) موجود نه هجي ته (هي مومن) ان لاء خير خواه هوندو آهي. (مستدرڪ الوسائل ج 8 ص 320. ) 

هن حديث مان اسان کي ٻه ڳالهيون ملن ٿيون هڪ ته مومن جي اصلاح ڪجي ۽ جڏهن مومن ڪنهن محفل ۾ موجود نه هجي ۽ ان جي باري ۾ ڪو به ڳالهائي ته مومن کي گهرجي ته ان جي خيرخواهي ڪندي ان جو دفاع ڪري ايئن نه ٿئي جو ٻين جي ڳالهين ۾ اچي مومن ڀاء جي عيبن يا گناهن کي بيان ڪندو رهي. 

ٽن ڪمن جي تمام گهڻي فضيلت آهي 

هڪ ڏينهن رسول خدا ص وٽ حضرت جبرئيل آيو ۽ اچي ڪري عرض ڪيائين: جيڪڏهن اسان کي الله سائين زمين تي اچي عبادت ڪرڻ جو حڪم ڏي ها ته اسان ٽن ڪمن کي ڪڏهن به ترڪ نه ڪيون ها 1: مسلمانن کي پاڻي پيارڻ 2: پنهنجي خاندان وارن جي مدد ڪرڻ 3: ماڻهن جي عيب کي ڍڪڻ (نصايح ص 159)

ڪنهن به مومن کي ان جي گناه جي ڪري سزا نه ڏيو

اسان پنهنجي معاشري ۾ ڏسون ٿا ته اگر ڪو به شخص ڪنهن به وقت ڪا غلطي ڪري ٿو ته ان کي ڦورن سزا ڏني وڃي ٿي اگر پٽ غلط ڪيو پيء چماٽ هڻي ڪڍي ٿو، ڀاء غلط ڪيو وڏو ڀاء سزا ڏي ٿو يا گهرواري کان خطا ٿي ڪري ته مڙس ڏمرجي پوي ٿو انهن سڀني شين جي اسلام ۾ منع ٿيل آهي هي ته اهي ڳالهيون آهن جن تي گناه صدق نٿو اچي پر روايات ۾ ملي ٿو اگر ڪو گناه ڪري به وجهي ته انهن کي گناه جي ڪري سرزنش نه ڪيو بلڪه انهن کي پيار سان سمجهائڻ جي ڪوشش ڪريو ڇو ته ممڪن آهي اوهان جي سرزنش جي ڪري ضد ۾ اچي اڃان وڌيڪ گناه ڪري وجهي. 

رسول خدا ص کان روايت آهي : جيڪو به شخص الله ۽ قيامت تي ايمان رکي ٿو ان کي حق نه آهي ته هو ڪنهن مسلمان کي ڊيڄاري، جيڪو به شخص ڪنهن به مومن کي ان جي گناه جي ڪري سرزنش ڪري ٿو الله سائين ان انسان جو روح بعد ۾ قبض ڪندو پهريان ان کي ان ئي گناه ۾ مبطلا ڪرايندو . (نهج الفصاحت ص 559) 

هي ڇا جي ڪري آهي ؟؟ هڪ شخي گناه به ڪري ٿو پوء به ان شخص کي ڪجه نه ڪجي اهو ان ڪري ته الله سائين نٿو چاهي ته ان شخص جي عيب جي خبر ٻي انسان تائين پهچي ڇو ته رسول الله ص جو فرمان آهي : مومن جي عزت ستر ڀيرا ڪعبه جي حرمت کان وڌيڪ بهتر آهي “ ( معراج السعاده ص 159) 

انهن روايات مان اندازو لڳائي سگهجي ٿو ته مومن جو مقام ڇا آهي ۽ اسان مومن سان ڇا ٿا ڪريون ؟ 

امام سجاد ع فرمائن ٿا: کان آخر ما اوصي به خضر ع موسي ع انه قال: لا تعيرن احدا بذنب “ حضرت خضر ع حضرت موسي ع کي آخري وصيت هي ڪئي ته ڪنهن به شخص کي ان جي گناه جي خاطر سرزنش نه ڪجو (مستدرڪ الوسائل ج 9 ص 234) 

عقبه بن عامر کان روايت آهي ته رسول خدا ص فرمايو: جنهن به شخص ڪنهن به مومن ڀاء جو عيب ڍڪيو ان ڄڻ ته موعوده کي زنده ڪيو آهي ( موعوده انهن ڇوڪرين کي چيو ويندو هيو جن کي عرب زنده دفن ڪندا هئا ۽ عيب ڍڪڻ جو ثواب ايترو آهي جو ڄڻ ته انهن کي زنده ڪيو ) 

جيڪو به شخص پنهنجي ديني ڀاء جو عيب ڍڪيندو الله سائين آخرت ۾ ان جا عيب ڍڪيندو(نهج الفصاحت ص 571) 

اوهان سڀ ڄاڻو ٿا ته آخرت ۾ گناه گار چٽا هوندا پر جيڪي عيب ڍڪڻ وارا هوندا الله سائين انهن کي انهن شخصن سان محشور نه ڪندو جيڪي ساڳي عيب ۾ مبطلا هوندا. 

سخن چين جي سزا 

سخن چين ان انسان کي چيو ويندو آهي جيڪو هڪ جاء جي خبر ٻي جاء تي پهچائي چاهي سچي هجي يا ڪوڙي، اسلام ۾ منع ڪئي وئي آهي ته اهڙيون ڳالهيون جيڪي فساد جو سبب ٿين ٿيون يا ٻي جي عزت کي مجروح ڪن ٿيون انهن کي ٻي جاء تي بيان نه ڪيو وڃي. 

رسول خدا ص فرمايو: جيڪو شخص ٻن مومن کي ويڙهائڻ لاء قدم کڻي ٿو خداوند عالم ان جي مرڻ کان بعد ۾ ان جي قبر کي باه سان ڀري ڇڏي ٿو ايستائين ان جي قبر باه سان ڀريل هوندي جو قيامت اچي اڇي ويندي پر جڏهن قبر کان ٻاهر ايندو ته الله سائين ان جي مٿان هڪ بلا کي مقرر ڪندو جيڪا ان کي ڏنگ هڻندي رهندي ايسيتائين جو هو جهنم ۾ وڃي پهچي. ( اصول ڪافي ج 3 ص 502'؛ عقاب الاعمال ص 608)

يعني انسان ڪوشش ڪري ته ٻين ۾ صلح ٿئي اِتان اُتان جون خبرون ڪري فساد نه ڦهلائي

رسول خدا ص فرمائن ٿا: ٽن شخصن تي عذاب قبر نازل ٿيندو: 1. غيبت ڪرڻ وارو 2. سخن چين 3.۽ جيڪو پيشاب جي نجاست جو خيال نٿو رکي .

هڪ غلام جو قصو.

هڪ شخص بازار ۾ ويو ته پنهنجي ڪمن ڪارن لاء غلام خريد ڪري اچان، بازار ۾ هڪ جسم ۾ قوي ۽ طاقتور غلام کي پسند ڪيائين غلام جو سوڌو ٿئي پيو ته وڪڻڻ واري چيو هي غلام ڪم ڪار جو ته ڀلو آهي پر هن ۾ هڪ عيب آهي اهو هي ته هي سخن چين آهي اتان جون ڳالهيون ٻي هنڌ ٻڌائيندو آهي وٺڻ واري چيو ڀلا ڪنهن کي لاچار آهي جو غلام جون ڳالهيون ويهي ٻڌندا ۽ ان تي يقين ڪندا ؟ سوڌو ٿي ويو ڪجه عرصي کان بعد ۾ غلام پنهنجي عادت مطابق پنهنجي مالڪ جي زال وٽ اچي ۽ ڇيو تون صفا سادي آهين تنهنجو مڙس تو کي ڏسي ئي نٿو هي ته ٻين عورتن جي پويان آهي عورت پريشان ٿي وئي چيائين پوء ڇا ڪيان غلام چيو مان آهيان ته غلام پر ٿورو عمل ڪندو آهيان جيڪڏهن تون هڪ ڪم ڪرين ته مان توکي عمل ڪري ڏيندس تنهنجو مڙس تنهنجي قبضي ۾ هوندي ۽ پوء ٻي ڪنهن عورت ڏي خيال ئي نه ٿيندس عورت چيو ڇا ڪرڻو آهي غلام چيو پنهنجي مڙس جي مٿي جا ڪجه وار ڪٽي اچ ته مان انهن تي دم ڪندس مڙس تنهنجي قبضي ۾ اچي ويندو عورت چيو اڄ ئي رات ايئن ڪندس هي غلام وري مالڪ وٽ آيو اچي ڪري چيائينس آهيان تنهنجو غلام نمڪ تنهنجو کانوان ٿو هڪ سازش ٿئي پئي اگر يقين ڪرين ته ٻڌايان ؟ مالڪ چيو تون ڳاله ڪري غلام چيو تنهنجي عورت جي چال چلت مان صحيح نٿو ڏسان تنهنجي نڪرڻ کان بعد هي ٻين مردن سان ملندي آهي ۽ مون ان کي ڪنهن کي چوندي ٻڌو آهي ته اڄ رات مڙس کي ماري ڇڏيندس مالڪ ٻڌندي ئي غصي ۾ اچي ويو چيائين هڪ ٻين سان ملي ٻيو وري مونکي قتل ڪري منهنجي ملڪيت جي وارث بڻجي وڃي اڄ رات ڏسان ته ڪئين ٿي ماري 

عورت غلام جي چوڻ ۾ اچي مڙس کي حاصل ڪرڻ چاهي پئي پر ٻي طرف مڙس آماده آهي ته اچي ته مان ڏسان ٿو ڪيئن ٿي ماري هڪ وقت ٿيو مالڪ ڏٺو ته گهر واري اچي ٿي ۽ ان جي هٿ ۾ خنجر آهي هن به هٿ ۾ خنجر  ڪيو عورت وار ڪٽڻ جي ارادي سان هٿ مٿي جي طرف وڌايو ته مڙس خنجر هڻي قتل ڪري ڇڏيو ڇو ته هن سمجهو ته هي مونکي ڪهي پئي ان ڪري مان اڳ ۾ ئي ماري ڇڏيانس صبح  جو هي خبر عورت جي قبيلي ۾ پهتي انهن قصاص طور تي عورت جي مڙس کي ماري وڌو نتيجي ۾ ٻنهي قبيلن ۾ جنگ لڳي ۽ سخن چين آزاد ٿي ويو 

هن قصي مان هي مطلب واضح ٿئي ٿو ته سخن چيني سان فتنو اٿي ٿو ۽ الله سائين فتني کي قتل کان به وڌيڪ گناه قرار ڏنو آهي آخر ۾ الله سائين کان دعا آهي ته اسان سڀني کي انهن گناهن کان بچڻ جي توفيق عطا فرمائي. آمين 

التماس سورت فاتحه براي والد محترم مرحوم برڪت علي چانڊيو ولد امام علي چانڊيو

اڳتي پڙهو »

سخاوت خدا جو پسنديده عمل

تحرير : راشد علي چانڊيو

http://Wa.me/989107723779

مقدمو: مولا علي ع جي فرمانن موجب انسانن جا چار قسم بيان ڪيا آهن سڀ کان بدتر انسان لئيم آهي جنهن جي سوچ ۽ فڪر هي هوندي آهي ته ڪنهن به انسان تائين ڪابه شئي نه پهچي سگهي اسيتائين جو اگر ڪا شئي ٻين کي ملي ۽ اها ئي شئي لئيم انسان وٽ اچي ته لئيم انسان ان کي به پسند ناهي ڪندو هو چاهيندو آهي

ته ٻي انسان کي ڪنهن به صورت ۾ اها شئي نه ملي ڀلي انهن جي ڪري مونکي به نه ملي . ٻيون قسم انسان جو بخيل آهي اهو چاهيندو آهي ته هر شئي بس منهنجي لاء هجي ٻي وٽ وڃي ئي نه ٽيون قسم آهي سخي، سخي اهو انسان هوندو آهي جيڪو چاهيندو آهي ته مونکي به ملي ۽ ٻين کي به ملي ٻين لفظن ۾ الله جي هر نعمت مون تائين به پهچي ۽ ٻين تائين به پهچي هو نعمت کي خرچ ڪري الله سان واپار ڪندو آهي اگر الله سائين مال ڏيندو اٿس ته مال خرچ ڪندو آهي  مطلب هي ته هو پنهنجي مال جا ٻه حصا ڪندو آهي هڪ حصو پنهنجي لاء ۽ ٻيو حصو عوام لاء . انسان جو ڇوٿون قسم  ڪريم آهي، ڪريم انهن هستين جي قسم آهي جيڪي الله سان ايترو ته پيار ڪندا آهن جو پنهنجو سڀ ڪجه مالڪ جي ناء تي قربان ڪندا آهن ٻين لفظن ۾ هي چوان ته ڪريم اهي آئمه آهن جيڪي پنهنجي حصي جو کاڌو به فقراء مساڪين ۽ اسيرن کي ڏيئي ڇڏين ۽ پاڻ بک تي سمهي پون ڪريم اهي هستيون آهن جيڪي پاڻ ساڌو کاڌو کائن پر مهمانن کي سٺو کاڌو کارائن مولا امام حسن جي ذات کي ڪريم اهلبيت ع سڏيو ويندو هيو ۽ مولا جو دسترخوان هر جاء تي مشهور هيو 

اسان ڪريمن جي ڪرم کي بيان ته نٿا ڪري سگهون پر سخي انسانن  جي فضيلتن کي هن مختصر تحرير ۾ بيان ڪريون ٿا. 

بخيل جي حج کان جاهل جي سخاوت بهتر آهي. 

مٿي انسانن جي قسمن کي بيان ڪيو آهي انهن مان بخيل (ڪنجوس)  به هڪ قسم هئي اگر ڪو انسان بخيل هوندي الله جون عبادتون انجام ڏي ۽ ٻي طرف جاهل انسان هجي عبادت جي ويجهو نه هجي پر ان ۾ سخاوت هجي ته ان عمل کي الله سائين تمام گهڻو پسند ڪري ٿو ان جو هي هرگز مطلب نه آهي ته بخيل جي عبادت قبول نه آهي يا ايئن چئجي ته بخيل جيڪا عبادت ڪري ٿو اها ضايع ٿي وڃي ٿي، ايئن هرگز نه آهي 

امام جعفر صادق ع فرمان ٿا: جاهل سخي افضل من ناسک بخيل. جاهل پنهنجي سخاوت جي ڪري ان بخيل کان بهتر آهي جيڪو حج انجام ڏي ٿو. 

مطلب هن جو هي آهي ته الله سائين انسان جي همدردي ۽ خلوص کي ڏسندو آهي هڪ جاهل اگر پنهنجي پاڻ ۾ اوليائن واري صفت رکي ڪري سخاوت ڪري ٿو اهو ان بخيل (ڪنجوس) جي حج کان بهتر آهي ڇو ته الله سائين بخيل کي دوست نٿو رکي. (بحار ج 68 ص 358)

جوان جي سخاوت پوڙهي ۽ بخيل جي عبادت کان افضل آهي. 

هڪ انسان جيڪو عبادت ته ڪري ٿو پر ان ۾ بخل موجود آهي هو طبيعت جي لحاظ کان ڪنجوس آهي ۽ الله سائين ان ڪنجوسي کي پسند نٿو ڪري، يا وري هڪ عابد آهي جنهن جي عمر وڏي آهي عبادت خدا کي انجام ڏي ٿو انهن ٻنهي جي عبادت هڪ پاسي هڪ نوجوان جي سخاوت هڪ پاسي 

امام جعفر صادق ع فرمائن ٿا: شاب سخي مرهق في الذنوب احب الي الله من شيخ عابد بخيل. ان جوان جي سخاوت جيڪو گناهن ۾ جڪڙيو پيو آهي خداوند عالم جي بارگاه ۾ پوڙهي عابد ۽ بخيل عبادت گذار کان افضل آهي (اصول ڪافي ج 4 ص 41)

سخي جو هٿ مرڻ کان بعد ۾ به سالم رهڻ 

سخاوت جي ڳاله ٿئي ۽ حاتم طائي جي ذڪر نه ٿئي ممڪن ئي نه آهي ڇو ته حاتم پنهنجي سخاوت جي ڪري صديون گذرڻ باوجود به هر علائقه ۾ مشهور آهي هر چوڻي ۾ حاتم جو ذڪر ڪيو ويندو آهي جڏهن حاتم مري ويو ۽ جنهن جاء تي حاتم کي دفنايو ويو هيو اتي سيلاب اچي ويو ۽ حاتم جي قبر کي نقصان پهتو ان جي پٽ چاهيو ته بابا جي جسد کي ٻي جاء تي منتقل ڪري دفنائجي جڏهن قبر کوٽي وئي ته فقط حاتم جو هڪ هٿ بچيل هيو باقي سڄو جسم مٽي ٿي چڪو هيو جڏهن اتي هڪ پوڙهي کان پڇيو ويو ته ائين ڇو ؟؟چيائين تعجب نه ڪيو ڇو ته حاتم جنهن هٿ سان ماڻهن کي عطا ڪندو هيو الله سائين ان هٿ کي ختم ڪرڻ نٿو چاهي ( پندهاي جاويد ص 183) حاتم جي مذهب سان ڪنهن جي به بحث نه آهي پر ان جي سخاوت ان جي مذهب کي ڍڪي ڇڏيو آهي هو ڪنهن جي به مدد ڪرڻ وقت کان مذهب نه پڇندو هيو جڏهن به ڪنهن جي مدد ڪجي ته ان جي قوم قبيلي ۽ مذهب کي نه ڏٺو وڃي اسان جا آئمه پنهنجن دشمنن کي به عطا ڪندا هئا ايستائين جو امام حسن ع ان شامي کي به عطا ڪيو جيڪو امام حسن ۽ امام علي ع گاريون پيو ڏي.

جنت جو سوال

رسول خدا ص ارشاد فرمايو: لما خلق الله الجنة قالت يا رب لمن خلقني؟ قال : لکل سخي تقي. قالت: رضيت يا رب. 

جڏهن الله سائين جنت کي خلق ڪيو ته جنت عرض ڪيو يا الله مونکي ڪنهن جي لاء خلق ڪيو اٿئي ؟ الله سائين فرمايو: مان توکي سخي ۽ تقوي (متقي) ڪندڙن لاء خلق ڪيو آهي جنهن تي جنت چيو يا الله مان ان تي راضي آهيان ( ته اتي سخي، متقي ۽ پرهيزگار انسان رهندا) (مستدرڪ الوسائل ج 7 ص 18.) 

سخي جو کاڌو دوا جي برابر آهي 

قرآن ۽ روايات ۾ سخي انسانن جي تعريف بيان ڪئي وئي آهي پر روايات ۾ ان جي کاڌي کي شفاء قرار ڏنو ويو آهي رسول خدا ص کان روايت آهي : طعام سخي دواء و طعام شحيح داء “ سخي انسان جو کاڌو دوا جي برابر آهي پر بخيل ۽ حريص انسانن جي کاڌو درد( سور) برابر آهي (بحار ج 68 ص 357)

حضرت موسي ۽ سامري 

روايت ۾ آهي ته جڏهن حضرت موسي ع تورات وٺڻ لاء ڪوه طور تي ويو ته پويان سامري حضرت موسي ع جي قوم کي گمراه ڪري ڇڏيو ايتري تائين جو حضرت موسي ع جا مخلص ساٿي به سامري جي گوساله جي عبادت ڪرڻ لڳا جڏهن حضرت موسي ع واپس آيو ۽ سامري تي غالب اچي ويو ته چاهيائين سامري کي قتل ڪري الله رب العزت جو فرمان ٿيو : ان الله عزوجل اوحي الي موسي ع ان لا تقتل السامري فانه سخي “ الله سائين موسي کي وحي ڪئي ته سامري کي قتل نه ڪر ڇو ته هي هڪ سخي انسان آهي (من لا يحضر الفقيه ج 2 ص61) الله پنهنجي ۽ رسول جي دشمن کي جيڪو در حقيقت واجب القتل آهي پر سخاوت جي ڪري بخشي ڇڏي ٿو سامري خدا جي مقابلي ۾ اچي جانور تيار ڪيو ماڻهن کي گمراه ڪيائين پر سخاوت جي ڪري الله سائين حضرت موسي کي چيو ڇڏي ڏينس زنده رهي ڇو ته سامري سخي انسان آهي  

رسول الله ص جو سخي قيدي کي ڇڏي ڏيڻ 

رسول الله جي هجرت ڪرڻ کان بعد ۾ جيڪي ڪفار سان جنگيون ٿيون انهن ۾ مڪه جي مشرڪن منجهان ڪجه قيدي به ٿيا رسول الله ص انهن مان ڪجه لاء قتل جو فرمان جاري ڪيو پر هڪ شخص کي ڇڏي ڏيڻ جو حڪم ڏنائون جنهن تي صحابه عرض ڪيو يا رسول الله هي به انهن جهڙو هيو هن کي به قتل ٿيڻ گهرجي ها پر اوهان ڇو ان کي معاف ڪيو؟ رسول الله ارشاد فرمايو مان ان کي الله جي فرمان موجب قتل ڪرڻ کان پرهيز ڪريان ٿو ڇو ته ان ۾ پنج صفتون آهن جن کي الله سائين پسند ڪري ٿو 1: هي ناموس ۽ عيال خاطر غيرت مند آهي . 2: پنهنجي قوم ۾ سخي آهي 3: هن جو اخلاق ڀلو آهي 4: هي بهادر آهي 5: ۽ سچ ڳالهائيندو آهي (بحار ج 71 ص 385) 

رسول الله ص ۽ يمني شخص 

رسول الله ص جي خدمت ۾ يمن کان هڪ گروه آيو جنهن ۾ هڪ شخص خلاف ادب زبان درازي ڪئي رسول الله ص غصي ۾ اچي ويا ۽ پيشاني مبارڪ تي رڳون ظاهر ٿيون ۽ سر جهڪايائين ايتري ۾ حضرت جبرئيل ع نازل ٿيو ۽ عرض ڪيائين : خدواند عالم اوهان لاء سلام موڪليا آهن ۽ فرمائي ٿو ته هي شخص سخي آهي ۽ ماڻهن کي کاڌو کارائيندو آهي. جيئن ئي پيغمبر ص جبرئيل جو ڪلام ٻڌو غصي تي ڪنٽرول ڪري فرمايائين جيڪڏهن مونکي جبرئيل تنهنجي باري ۾ نه ٻڌائي ها ته تون سخي آهين ۽ ماڻهن کي کاڌو کارائيندو آهين ته مان توکي سخت سزا ڏيان ها ته جيئن ٻيا سبق حاصل ڪن ها. هن يمني شخص چيو : ڇا توهان جو رب مهمان نوازي کي پسند ڪري ٿو ؟ رسول الله ص فرمايو: جي ها. اهو ٻڌندي ئي يمني انهي وقت مسلمان ٿيو ۽ رسول الله ص کي عرض ڪيائين : مونکي قسم آهي ان خدا جي جنهن توکي نبوت عطا ڪئي آهي مان اڄ ڏينهن تائين ڪنهن به شخص کي پنهنجي مال مان نا اميد ناهي ڪيو. (سفينة البحار ج 2 صب607. ) 

نتيجو: 

الله سائين جن صفتن کي پسند ڪري ٿو انهن مان هڪ صفت سخاوت آهي هن دنيا ۾ اگر انسان ٻين عملن سان گڏ سخاوت واري صفت کي پاڻ تي جاري ڪندو ته الله سائين ان شخص مٿان مهربان ٿيندو ڇو ته الله سائين پنهنجي دشمن کي به فقط سخاوت جهڙي ڀلي صفت جي ڪري معاف ڪري ڇڏي ٿو جن جون مثالون حضرت موسي ع ۽ رسول الله ص جي زندگي مان پيش ڪيون الله سائين کان دعا آهي ته اسان سڀني کي سخاوت ڪرڻ جي توفيق عطا فرمائي. آمين 

التماس سوره فاتحه براي والد محترم مرحوم برڪت علي ولد امام علي چانڊيو. 

 .

اڳتي پڙهو »

امام حسين ع جون گهرواريون

امام حسين ع جو گهرواريون امام حسين عليه السلام جون 6 گهرواريون تاريخ جي ڪتابن ۾ ملن ٿيون جڏهن ته 5 گهروارين جا نالا ملن ٿا ۽ هڪ گهرواري جو نالو ڪتابن ۾ موجود نه آهي. 1: حضرت شهربانو 2: حضرت ليلي بنت ابو مرة بن غزوة بن مسعود ثقفيه 3: جناب قضاعيه 4: حضرت رباب بنت امرء القيس 5: جناب ام اسحاق بن طلحه 6: هڪ گهرواري هئي جنهن جو نالو کتابن ۾ نٿو ملي ڪربلا ۾ حامله هئي ۽ ان جو حمل ڪوفي کان شام ويندي حلب کان پهريان سقط ٿي ويو. منابع منتهي الاعمال شيخ عباس قمي الارشاد، شيخ مفيد کشف الغمه علامه اربلي مناقب آل ابي طالب ابن شهر آشوب

اڳتي پڙهو »

ڪربلا جي شهيدن ۾ رسول الله ص جا صحابي

  

 

مقدمو:

حضرت امام حسين عليه السلام جو انقلاب سڄي اسلامي امت جي نجات، توحيد جي سربلندي ۽ انسانيت جي آزادي جو پيغام کڻي آيو هيو پر افسوس آهي جو ان انقلاب ۾ سڄي امت اسلاميه اهڙو فائدو حاصل نه ڪيو جيڪو امام حسين عليه السلام چاهين پيا، ان جي هڪ وجھ دشمن جي طرفان هن مقدس انقلاب جي خلاف غلط پروپيگنڊائون ۽ الزام تراشيون هيون جنهن جي ڪري امام حسين عليه السلام جي اهداف ۽ مقاصد کي غلط رنگ ڏيئي امام حسين عليه السلام جي نوراني انقلاب کان پري رکڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. نبي اميه جا حامي ۽ ظالم حڪومتن جا ڪارندا امام حسين عليه السلام جي انقلاب کي غير آئيني ۽ غير اسلامي سمجهي عوام کي گمراه ڪندا رهيا ۽ ان انقلاب کي حڪومت وقت جي خلاف بغاوت ۽ حڪومت تي لشڪر ڪشي قرار ڏيندا رهيا.

شوڪاني نقل ڪن ٿا :

”ڪجھ عالم حد کان گذري ويا آهن اهي رسول الله جي فرزند (امام حسين عليه السلام ) جي اقدامات کي شرابي، نشي باز ۽ حرمت شريعت مطهره جي بي عزتي ڪرڻ واري يزيد ابن معاويه (خدا جي لعنت هجيس) جي خلاف بغاوت سمجهن ٿا. [1]

هن الزام جو هڪ جواب هي آهي ته هي ڳالھ اڳين عالمن (قدماء) جي روش جي برخلاف آهي ڇو جو تاريخ شاهد آهي ته ان وقت جا عالم صحابه، تابعين ۽ سياست دان سڀ ان ڳالھ تي متفق هئا ته امام حسين عليه السلام حق تي هئا ڇو جو امام حسين عليه السلام يزيد جي غير انساني اقدامات جي مذمت ڪئي ۽  امام حسين عليه السلام جي اقدامات کي خليفة المسلمين جي خلاف بغاوت نٿا سمجهن.

مولانا مودودي صاحب لکن ٿا :

”اگر چه هن (امام حسين عليه السلام) جي زندگي ۾ ۽ ان کان بعد ۾ ڪنهن به صحابي يا تابعين جو قول نٿو ملي ته امام حسين (عليه السلام) جو خروج ناجائز هيو يا پاڻ ڪنهن حرام ڪم ۾ مبتلا ٿيڻ لاءِ وڃي رهيا هئا . [2]

ڪجھ ماده پرست ماڻهن هن واقعه کي ٻن خاندانن جي جنگ قرار ڏيڻ جي مذموم ڪوشش ڪئي ۽ ڪجھ وري امام حسين عليه السلام کي حڪومت طلبي سان تعبير ڪيو ،انهن اعتراضن جو مدلل جواب ته اسان جي ڪتابن ۾ وضاحت سان موجود آهي.

 

امام حسين عليه السلام هڪ فرد نه هئا جن يزيد ابن معاويه جي باطل حڪومت جي خلاف قيام ڪيو پاڻ ته ان عظيم ۽ مقدس تحريڪ جا عظيم رهبر هئا جيڪا ان وقت جي باطل، اسلام دشمن ۽ ناجائز حڪومت جي خلاف وجود ۾ آئي امام حسين عليه السلام کي  پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم هدايت جو چراغ قرار ڏنو هيو، ”ان الحسين مصباح الهدي و سفينه النجاه“ جنهن وقت امت گمراهي جي انڌهيري ۾ ٻڏي رهي هئي ان وقت امام حسين عليه السلام هادي ۽ رهنما بڻجي اهڙي تحريڪ جو آغاز ڪن ٿا جنهن جو هر اهو شخص جيڪو اسلام دوست، غيرت مند ۽ رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم سان عقيدت ۽ محبت رکندو هيو، ساٿ ڏنو.

ها ! ان تحريڪ جي حمايت ڪرڻ واري جي نوعيت مختلف هئي، ڪجھ ان تحريڪ جي زباني حمايت ڪئي ۽ ڪجھ ماڻهن  جن ۾ اصحاب رسول (ص ) جي هڪ سٺي تعداد هئي پنهنجي جان جي بازي لڳاء ان انقلاب جي حمايت لاءِ ميدان ۾ نڪري آيا.

اميد آهي ته هي مقالو حق جي ڳولا ڪندڙ خصوصا اهڙا ماڻهون جيڪي صحابه ڪرام (رضوان الله عليهم ) سان خاص عقيدت ۽ محبت  ڪندا آهن انهن لاءِ بهترين رهنما ثابت ٿيندو. ان ڪري جو امام حسين عليه السلام جي پيروي ۾ صحابه ڪرام جي تمام گهڻي تعداد قرباني پيش ڪئي آهي انهن مان ڪجھ اهڙا به رسول الله جا صحابي آهن جن ڪربلا ۾ پهچي ڪري  يزيد جي علني مخالفت ڪئي ۽ ان جي باطل حڪومت خلاف جنگ ڪندي شهيد ٿي ويا، ڪجھ اهڙا صحابي به هئا جيڪي ڪربلا کان پهران ڪوفه، بصره ۽ ٻين شهرن ۾ يزيد جي مخالفت ۾ يزيدي ماڻهن جي هٿان شهيد ٿي ويا ۽ ڪجھ اهڙا اصحاب به هئا جيڪي ڪجھ وجوهات جي ڪري ڪربلا جي جنگ ۾ شامل نه ٿي سگهيا اهي امام حسين عليه السلام جي شهادت کان پوءِ يزيد جي ظلم جي خلاف ۽ امام حسين عليه السلام جي حمايت ۾ قيام ڪيو ۽ پنهنجي جان قربان ڪري يزيدي اقدامات جي مخالفت ڪئي

هن مختصر تحرير ۾ انهن اصحاب ڪرام جو ذڪر ڪيو ويو آهي جيڪي پنهنجي حقيقي آقا ۽ رهبر جي نواسي حضرت امام حسين عليه السلام جي حمايت ۾ ڪربلا معلي ۾ امام حسين عليه السلام سان گڏ شهيد ٿي ويا،  جيڪي اصحاب رسول امام حسين عليه السلام سان گڏ ڪربلا ۾ شهيد ٿيا انهن کي مخلتف منابع مان هتي پيش ڪنداسين

واضح رهي ته رسول الله جي صحابي جي تعريف ۾ اختلاف پاتو ٿو وڃي پر اسان هتي فقط انهن کي ذکر ڪنداسين جيڪا اهل سنت جي مشهور عالم دين ابن حجر عسقلاني جي تعريف مطابق صحابي رسول هئا .

ابن حجر عسقلاني نقل ڪن ٿا:

’’و اصحُّ ما وقفت عليه من ذالک انّ الصحابی من لقی النبی صلی الله عليه وآله وسلم مومناً به ومات علی الاسلام، فیدخل فی من لقيه من طالت مجالسته اوقصرت، ومن روي عنه اولم یرْو، ومن غزا معه اولم یغر ومن رأہ رويه ولو لم یجالسه ومن لم یره لعارضٍ کالعمی۔۔۔۔۔۔‘‘[3]

” صحيح ترين تعريف هي آهي ته ايمان جي حالت ۾ پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم جي زيارت ڪئي هجيس ۽ اسلام جي حالت ۾ فوت ٿي ويو هجي ان کي صحابي (رسول ) چوندا آهن ان تعريف جي مطابق هر اهو شخص صحابي رسول هوندو جيڪو گهڻي مدت يا گهٽ مدت ۾ پيغمبر اڪرم (ص) جي صحبت ۾ رهيو هجي، چاهي اهو پاڻ (ص) سان جنگ ۾ شريڪ رهيو هجي يا نه رهيو هجي، باقاعده زيارت ڪئي هجي يا ڪنهن مجبوري جي ڪري (جئين انڌي هجڻ جي ڪري ) نه ڪئي هجيس.

ان تعريف جي مطابق ڪربلا جي شهداء ۾ ڪجھ اهڙن صحابين کي به ذڪر ڪيو ويو آهي جيڪي ڪجھ مدت جي لاءِ پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم جي صحبت ۾ هئا يعني اهي پيغمبر صلي الله عليه وآله وسلم سان گڏ گهڻو وقت نه هئا.

ڪربلا ۾ ڪجھ اهڙا به صحابي هئا جيڪي پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم سان گڏ جنگين ۾ به شريڪ هئا پر اتي انهن کي شهادت نصيب نه ٿي پر 61 هجري ۾ امام حسين عليه السلام سان گڏ شهيد ٿي پنهنجي آقا ۽ مولا رسول الله سان وڃي مليا.

 

1. سليم بن ڪثير الازدي (يا مسلم بن ڪثير:)

زيارت ناحيه ۾ ان جو نالو ”اسلم “ ذکر ٿيو اهي جڏهن ته رجال جي ڪتابن ۾ ”اسلم “ جي بجاء مسلم بن ڪثير الازدي الاعرج “ بيان ٿيو آهي زيارت ناحيه جا هي جملا آهن ” السلام علي اسلم بن ڪثير الازدي الاعرج“[4] مرحوم زنجاني نقل ڪن ٿا ته هي رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جو صحابي هيو.[5]

مرحوم شيخ طوسي (رحمه الله ) ۽ علامه مامقاني (رح) پنهنجي رجال جي ڪتابن ۾ نقل ڪن ٿا ته هن جو جنگ جمل ۾ تير لڳڻ جي ڪري پير زخمي ٿي پيو هيو جنهن جي ڪري ”اعرج“ (هڪ پير کان معزور ) ٿي ويو هيو ۽ هن رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جي صحبت حاصل ڪئي هئي .

عسقلاني لکن ٿا : ”مسلم بن ڪثير بن قليب الصدفي الازدي الاعرج ... الڪوفي له ادراک اللنبي (صلي الله عليه وآله وسلم) مسلم بن ڪثير بن قليب الصدفي الازدي العرج جيڪو ڪوفي کان هيو ان رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم کي درڪ ڪيو هيو، وڌيڪ اضافو ڪجي ته هي صحابي فتح مصر ۾ به حاضر هيو طبري ۽ ابن شهر آشوب هن جو ذڪر ڪربلا ۾ هجڻ جو ڪيو آهي ۽ لکيو اٿن ته ڪربلا ۾ پهرين حملي ۾ شهيد ٿي ويو هيو. [6]

مسلم بن ڪثير، قبيله ”ازد“ منجها هيو جڏهن امام حسين عليه السلام مدينه کان هجرت ڪئي تڏهن کان هي صحابي رسول ڪوفي ۾ زندگي گذاريندو هيو، ۽ هي انهن ماڻهن منجهان هيو جن حضرت امام حسين عليه السلام کي ڪوفي اچڻ جي دعوت ڏني هئي.

جڏهن مسلم ابن عقيل ڪوفي ۾ آيو هيو تڏهن هن صحابي رسول مسلم ابن عقيل جي هٿ تي بيعت به ڪئي هئي پوء جڏهن مسلم ابن عقيل جي شهادت ٿي وئي ته هن ڪوفي ڇڏي ڏنو ۽ حضرت امام حسين عليه السلام سان ڪربلا جي قريب وڃي مليا، ۽ ڪربلا ۾ پهرين حمله ۾ شهيد ٿي ويا . [7]

 

حضرت رسول اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم پنهنجي هن صحابي جي باري ۾ جيڪو هڪ جنگ ۾ ”اعرج“ هجڻ جي باوجود شريڪ ٿيو هيو ۽ پنهنجي جان جي قرباني پيش ڪئي فرمايو هيو: ’’والذی نفسی بیدہ لقد رأیت عمروبن الجموح یطأُ فی الجنه بعرجته۔۔۔۔۔۔‘‘،

مونکي قسم آهي ان ذات جي جنهن جي قبضي قدرت ۾ منهنجي جان آهي مان ڏسي رهيو آهيان ته عمرو بن الجموع جيڪو منڊو ٿي ڪري به جنت ۾ (ٽهل) ٽهلي رهيو آهي .

ان طرح سان حضرت مسلم بن ڪثير جو به اهو ئي مقام ۽ منزلت آهي جيڪو قرآن مجيد ۾ الله جو ارشاد آهي ’’لیس علی الاعمی خرج ولا علی الاعرج حرج‘‘[8]

يعني جهاد ۾ شرڪت نه ڪرڻ تي انڌي تي ڪو به حرج ڪونهي ۽ نه ئي منڊي کان ڪو پڇاڻو ڪيو ويندو.

پر ان اسلام جي فدا ڪار رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جي نواسي جي حمايت ۾ پنهنجي هن معذوري واري حالت ۾ به پنهنجي جان قربان ڪري هي ثابت ڪيو ته اسلام جي حفاظت جي لاء ڪنهن به قسم جي قرباني کان ناهي ڪيٻائڻو انهي ڪري ”صاحب تنقيح المقال لکيو آهي “’’شهيدالطف غنی عن التوثیق‘‘فرمائن ٿا ڪربلا جي شهيد ۾ شامل آهي ان ڪري هي وثاقت جي بحث کان بي نياز آهن.

 

2. انس بن حارث

انس بن حارث رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم جا صحابي هئا ۽ هن جنگ بدر ۽ حنين ۾ به شرڪت ڪئي هئي.[9]

علامه مرحوم مامقاني صاحب فرمائن ٿا ته ” انس بن حارث صحابي نال بالطف الشهادۃ ‘‘[10]

انس بن حارث رسول الله جو صحابي هيو ۽ ڪربلا ۾ شهادت جي رتبي تي فائض ٿيو.

ابن عبدالبر  پنهنجي ڪتاب الاستيعاب ۾ هن طرح سان لکن ٿا ’’انس بن حارث روي  عنه والد اشعث بن سلیم عن النبی(ص) فی قتل الحسین وقتل مع الحسین رضی الله عنه‘‘[11]

انس بن حارث جي واسطي سان اشعث بن سليم جي والد نبي ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم کان امام حسين عليه السلام جي شهادت جي باري ۾ روايت نقل ڪئي آهي ته هي (انس بن حارث) حضرت امام حسين عليه السلام سان گڏ شهيد ٿيندو .

روايت جي تشريح

الاستيعاب ۾ ڪنهن روايت جو ذڪر ٿيو آهي اها هن طرح سان آهي ته حضرت انس بن حارث رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم کان ٻڌو ته پاڻ صلي الله عليه وآله وسلم فرمايو: منهنجو پٽ (حسين ) ڪربلا جي سرزمين تي قتل ڪيو ويندو جيڪو شخص (صحابين منجهان) ان وقت زنده هجي ان جي لاءِ ضروري آهي ته منهنجي پٽ جي مدد جي لاءِ ڪربلا ۾ پهچي. راوي چوي ٿه ته حضرت انس بن حارث پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم جي انهي فرمان تي لبيڪ چوندي ڪربلا ۾ شرڪت ڪئي ۽ حضرت امام حسين عليه السلام جي قدمن ۾ پنهنجي جان قربان ڪري ڇڏي .[12]

 هن حديث نبوي جي اهميت کي نظر ۾ رکندي ضروري سمجھجي ٿو ته هن جي مڪمل سند قارئين جي لاء پيش ڪئي وڃي.

’’سعد(سعید)بن عبدالملک بن واقد الحرانی بن عطا بن مسلم الخقاف عن اشعث بن سلیم عن ابيه قال سمعت انس بن حارث یقول:سمعت رسول الله(ص) یقول:ان ابني هذا(یعنی الحسین)یُقتل بارض یقال لها کربلا فمن شهد منکم فلینصره‘‘

قال(العسقلانی):’’فخرج انس بن الحرث الی کربلا فقتل مع الحسین۔‘‘

صاحب فرسان ابن عساڪر کان هن طرح نقل ڪيو آهي :

’’وقال ابن عساکر انس بن الحرث کان صحابیاً کبیرا ممن رأی النبی(ص) وسمع حدیثه وذکره عبدالرحمن السلمی فی اصحاب الصفه۔۔۔۔۔۔‘‘[13]

ابن عساڪر لکن ٿا ته انس بن الحرث رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جي  عظيم اصحابن منجهان هيو جن  پاڻ ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم جي زيارت ڪئي ۽ پاڻ ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم کان حديثون به ٻڌيون هيون، عبدالرحمن سلمي هن کي اصحاب صفه ۾ شمار ڪيو آهي .

 

بلاذري لکن ٿا ته حضرت انس ڪوفي ۾ رهندا هئا ۽  جڏهن امام حسين عليه السلام ڪوفي جي راه ۾ هئا ته هي ڪوفي کان نڪري ويو ، هن هڪ مقام تي حضرت امام حسين عليه السلام ۽ عبدالله بن حر جعفي جو ڳالهيون ٻڌيون فورن امام حسين عليه السلام جي خدمت ۾ حاضر ٿيو ۽ قسم کائڻ کان پوءِ عرض ڪيائين ته مون ڪوفي کان نڪرڻ مهل نيت ڪئي هئي ته عبدالله بن حر جعفي وانگر ڪنهن جو ساٿ نه ڏيندس ( نه امام عليه السلام جو ۽ نه ان جي دشمن جو) يعني مون سوچيو هيو ته جنگ کان پري رهندس پر خداوند عالم منهنجي مدد ڪئي جو منهنجي دل ۾ توهان جي مدد ۽ نصرت ڪرڻ کي وجهي ڇڏيس ۽ مونکي جرئت نصيب ڪيائين جو مان ان حق جي رستي تي توهان جو ساٿ ڏيان حضرت امام حسين عليه السلام انس کي هدايت ۽ ايمان جي سلامتي جي خوشخبري ٻڌائي ۽ پاڻ سان گڏ ڪري ورتس .[14]

 

هي رسول الله جو صحابي ڪربلا ۾ امام حسين عليه السلام جي دشمنن سان جنگ ڪرڻ جي خاطر موجود هيو حضرت امام حسين عليه السلام پنهنجي هن وفادار ساٿي کي هي ذمه داري ڏني هئي ته امام حسين عليه السلام جو پيغام کڻي عمر ابن سعد ملعون وٽ وڃي ۽ ان کي نصيحت ڪري ته هو هوش ۾ اچي ۽ امام حسين عليه السلام جي قتل کان منهنجو منهن موڙي.

جڏهن انس بن حارث عمر بن سعيد وٽ پهتا ته انس عمر بن سعد تي سلام نه ورايو ان تي سعد اعتراض ڪندي چيو ته تون مون تي سلام ڇو نه ورايو ڇا تون مونکي ڪافر ۽ الله جو منڪر سمجهين ٿو ؟؟ حضرت انس جواب ۾ فرمايو: تون ڪئين الله ۽ رسول جو منڪر نه آهين جڏهن ته تون رسول الله جي پٽ (حضرت امام حسين عليه السلام ) جو خون وهائڻ جو عظم ڪري چڪو آهين“

هي جملا ٻڌي ڪري عمر بن سعد پنهنجو سر جهڪايو ۽ جهڪيل سر سان چيائين ته ماڻ ڄاڻيان ٿو ته هن گروه (امام حسين ۽ ان جي اصحاب ) جو قاتل جنهم ۾ ويندو پر عبدالله بن زياد جي حڪم جي اطاعت ڪرڻ به اسان جي لاءِ ضروري آهي.[15]

 

جڏهن کان حضرت انس بن حارث جي  حضرت امام حسين عليه السلام سان ملاقات ٿي هئي تڏهن کان حضرت انس امام حسين عليه السلام جي تڪليف کي ڏسي رهيا هئا جڏهن جنگ شروع ٿي ته انس به ٻين اصحاب وانگر حضرت امام حسين عليه السلام وٽ آيو ۽ اجازت طلب ڪيائين  امام حسين عليه السلام پنهنجي ناني جي صحابي کي جنگ جي اجازت ڏني هي صحابي پوڙهو هجڻ جي باوجود ايمان ۾ جوان هيو

نقل ڪن ٿا ته حضرت انس جي عمر  تمام گهڻي هئڻ جي ڪري چيلھ جڪيل هيس،  جڏهن ميدان جو رک ڪيائين ته پنهنجي چيلھ کي رومال ٻڌي سڌو ڪيائين، اڇها ڀرون اکين جي مٿان ڪري رهيا هيس، انهن وارن کي هٽائڻ جي لاءِ رومال سان پنهنجو مٿوا ٻڌائين ۽ ميدان جو رک ڪيائين امام حسين عليه السلام جڏهن پنهنجي هن پوڙهي صاحبي کي ميدان ۾ ويندي ڏٺو ته امام عليه السلام جي اکين مان ڳوڙها جاري ٿيا ۽ فرمايائون ” خدا توکان هي قرباني قبول ڪري اي پوڙها مرد [16]

هر مجاهد  جنگ ڪندي رجز (شجاع ماڻهن جا اشعار) پڙهندو هيو جيڪو رجز جناب انس پڙهيو اهو تمام ڀلو ۽ فصاحت سان ڀريل هيو

’’واستقلبوا لقوم بغرٍالآن آل علی شیعة الرحمن،وآل حرب شیعة الشیطان‘‘[17]

”منهنجو نسب سڀ ڄاڻيندا آهن منهنجو قبيلو اهو آهي جيڪو دشمن کي نابود ڪري ڇڏيندو آهي، اي منهنجي قوم شير ببر شير وانگر دشمن جي مقابلي ۾ جنگ ڪريو ڇو جو علي (ع) جي آل رحمان جي پروڪار آهي جڏهن ته آل حرب (بنوسفيان ) شيطان جي پيروڪار آهي.

 

پوڙهي هجڻ جي باوجود تمام سخت جنگ ڪيائين 12 يا 18 دشمنن کي قتل ڪرڻ کان پوءِ شهيد ٿي ويا هن شهيد جو ذڪر زيارت ناحيه ۾ پڻ آيو آهي ”اسلام علي انس بن الکاهل الاسدي“[18]

 

3. بکر بن حي:

علامه سماوي پنهنجي ڪتاب ابصار العين ۾ حدايق الورديه کان نقل ڪن ٿا : ”بکر بن حي“ ڪوفه کان عمر بن سعد جي لشڪر ۾ شامل ٿي ڪربلا م پهتو پر جڏهن جنگ شروع ٿي ته پاڻ امام حسين عليه السلام جي خدمت ۾ حاضر ٿيا ۽ پهرين حملي ۾ شهيد ٿي ويو ”منتهي الآمال “ مڳڻ ان جو ذڪر انهن شهيدن ۾ موجود آهي جيڪي پهرين حملي ۾ شهيد ٿيي ويا هئا. [19]تنقيح الامقال به جناب بکر بن حي کي ڪربلا جي شهيدن ۾ شمار ڪيو آهي هن ريت ذڪر ٿيو آهي. ” ’’بکربن حی من شهدالطف بحکم الوثاقة‘ ابن حجر عسقلاني ”بڪر بن حي“ جي ترجمه ۾ لکيو آهي ” ’’بکربن حی بن علی تمیم بن ثعلبة بن شهاب بن لام الطائی۔۔۔۔۔۔له ادراک ولولده مسعود ذکربالکوفه فی زمان الحجاج وکان فارساً شجاعاً۔۔۔۔۔۔‘‘[20]

بڪر بن حي پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم جي خدمت ۾ حاضر ٿيو هيو  ۽ ان جو پٽ مسعود جي باري ۾ ملي ٿو ته حجاج بن يوسف جي زماني ۾ ڪوفي ۾ رهندو هيو“

”الاصابه“ ۾ بڪر بن حي جي صحابي رسول صلي الله عليه وآله وسلم هجڻ جي گواهي ملي ٿي پر اتي هي بيان ناهي ٿيل ته هي صحابي ڪربلا ۾ شهيد ٿيو يا نه پر رجال ۽ مقاتل جي ٻين ڪتابن ۾ هن کي ڪربلا جي شهيدن ۾ ذڪر ڪيو ويو آهي.

 

4. جابر بن عروه غفاري

ڪتاب ”شهداء ڪربلا“ ۾ بيان ٿيو آهي ته علماء متاخرين وٽ هي صحابي رسول صلي الله عليه وآله وسلم هيو جيڪو ڪربلا ۾ شهيد ٿي ويو جنگ بدر ۽ ٻين جنگن ۾ به رسول اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم سان گڏ شريڪ هيو  هي پوڙهو صحابي عاشور جي ڏينهن پنهنجي ڀروئن کي اکين کان هٽائڻ لاء پيشاني تي پٽي ٻڌي ميدان ۾ ويو امام عليه السلام جي نظر جڏهن هن تي پئي ته پاڻ عليه عليه السلام فرمايو:

اي پوڙها خدا توکي اجر ڏي [21]

ذبيح الله محلاتي مقتل خوارزي کان هي عبارت نقل ڪئي آهي :

’’ثم یرز جابر بن عروة  الغفاری وکان شیخاً کبیراً وقد شهد مع رسول الله بدراً او حنیناً وجعل یشد وسطه بعمامعتته ثم شدحاجبيه  بعصابته  حتی رفع هما عن عینيه والحسین (ع) ینظر اليه و هو یقول شکرالله سعیک یاشیخ فحمل فلم یزل یقاتل حتی قتل ستین رجلاً ثم استث هو رضی الله عنه‘ [22]

ڪجھ ڪتابن ۾ جهڙوڪ تنقيح المقال، مقتل ابي مخنف ۽ وسيلة الدارين ۾ جابر ابن عروه صحابي رسول ۽ ڪربلا جو شهيد هجڻ ذڪر ٿيو آهي البته ان جو معتبر ڪتابن ۾ ذڪر موجود نه آهي ان ڪري ڪجھ محققين ان جي باري ۾ چون ٿا ته هي موجود نه هيو، ”تنقيح “ جا هي جملا آهن ” جابر بن عمير الانصاري، صحابي مجهول،[23] جڏهن ته وسيلة الدارين جي عبارت جي مطابق هي صحابي رسول هيو جنگ بدر کان علاوه ٻين جنگن ۾ به شرڪت ڪئي اٿس ” ان جابر بن عره کان اصحاب رسول الله (ص) يوم بدر وغيرها.. [24]

جڏهڻ پاڻ ڪربلا ۾ دشمن جي مقابلي ۾ آيا ته هي رجز پڙهيائون:

’’قد علمت حقاً بنوغفار وخندف ثم بنو نزار

ینصرنا لاحمد مختار یاقوم حاموا عن بنی الاطهار

الطیبین السادة الاخیار صلی علهم خالق الابرار‘‘

 

هي بنو غفار ۽ خندف نزار قبائل ڄاڻين ٿا ته اسين محمد ص جا مددگار آهيون، اي انسانو! آل محمد جيڪي سيد ۽ سردار آهن انهن جي حمايت ڪريو ڇو جو خالق پاڻ انهن مٿان درود موڪليو آهي .

انهن لفظن سان دشمن مٿان پنهنجي حجت تمام ڪيائون ۽ ڪجھ دشمنن کي واصل جهنم ڪرڻ کان پوءِ شهيد ٿي ويا .[25]

 

5. جناده بن ڪعب الانصاري :

جناده بن ڪعب پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم جو اهو صحابي آهي جنهن امام حسين عليه السلام جي نصرت ۽ مدد جي لاءِ پاڻ پنهنجي گهر واري ۽ ننڊي پٽ سان گڏ شريڪ ٿيو .

علامه رسولي محلاتي نقل ڪن ٿا ته جناده صحابي رسول ۽ حضرت عليه السلام جو مخلص شيعو هيو جنگ صفين ۾ حضرت عليه السلام جي شڪر ۾ موجود هيو[26] ۽ ڪوفي حضرت مسلم بن عقيل جي بيعت وٺڻ وارن ۾ شامل هيو، جڏهن ڪوفه جا حالات خراب ٿيا ته پاڻ ڪوفي کي ڇڏي امام حسين عليه السلام سان اچي مليا .

تنقيح المقال ۾ جناده جي باري ۾ هن طرح سان نقل ٿيل آهي. ’’جنادة بن (کعب)بن الحرث السلمانی الازدی الانصاری الخزرجی من شهواء الطف۔۔۔وقدذکر اهل السیرانه کان من اصحاب رسول الله(ص) [27]

 

6. جندب بن حجير الخولاني الڪوفي

جندب بن حجير ڪندي خوالاني يا جند بن حجر[28] پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم جو عظيم صحابي هيو پاڻ انهن ماڻهن مان هيا جن کي حضرت عثمان مدينه کان ڪڍي ڪوفه جي طرف موڪليو هيو، هي حضرت عليه السلام جو مخلص شيعو هيو، هن جنگ صفين ۾ شرڪت ڪئي هئي ۽ حضرت عليه السلام جي لشڪر طرفان قبيله ”ڪنده ۽ ازد“ جو سپه سالار هيو ۽ واقعه ڪربلا ۾ امام حسين عليه السلام جي طرفان وڙهندي شهيد ٿي ويو هيو.[29]

 صاحب وسيلة الدار هن کي صحابي رسول ۽ ڪربلا جي شهيدن ۾ شمار ڪيو آهي.[30]

ڪجھ مورخن ان کي جنگ صفين جو شهيد پڻ شمار ڪيو آهي جهڙوڪ ابن عساڪر چون ٿا ته هي جنگ صفين ۾ حضرت علي عليه السلام جي لشڪر طرفان وڙهندي شهيد ٿي ويو .[31] جڏهن ته رجال طوسي ۽ اعيان الشيعه ۾ هي ڪربلا جي شهيدن منجهان هيو.[32]

 

7. حبيب ابن مظاهر الاسدي:

خاندان بني اسد تمام گهڻو معروف خاندان آهن ۽ حبيب ابن مظاهر رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جا صحابي ۽ امام علي، امام حسن، ۽ امام حسين عليهما السلام جو خاص شيعو هيو.[33]

عسقلاني هن جو ذڪر ڪندي لکيو آهي ته هي رسول الله جو صحابي آهي هن پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم کي درڪ ڪيو هيو ۽ آخر عمر ۾ امام حسين عليه السلام جي لشڪر ۾ ڪربلا ۾ يزيدي لشڪر سان جنگ ڪندي شهيد ٿي ويو.[34]

جبيب ابن مظاهر امام عليه السلام جي خاص شاگردن منجهان هيو ۽ پاڻ زهد ۽ تقوي ۾ بي مثال هئا هن جو ذڪر انهن صحابن ۾ ٿيندو آهي جيڪي هڪ رات ۾ ختم قرآن مڪمل ڪندا هئا .[35]

حبيب ابن مظاهر جو شمار انهن صحابن مان آهن جن حديث کي نقل ڪيو آهي [36]پاڻ انهن شيعن منجهان هئا جن امام حسين عليه السلام کي ڪوفي اچڻ جي دعوت ڏني هئي. [37]

هڪ روايت آهي ته جڏهن عاشور جي رات هئي ۽ هلال بن نافع حبيب ابن مظاهر کي ٻڌايو ته جناب زينب سلام الله عليها پريشان آهن ته ڪٿي منهنجي ڀاء حسين (عليه السلام ) جا صحابي بي وفائي نه ڪري ويهن ته پاڻ تمام اصحاب کي جمع ڪري جناب زينب سلام الله عليها جي خيمه ٻاهريان اچي عرض ڪيو ته اسان سچي دل سان وفاداري جو اظهار ڪريون ٿا ۽ پنهنجن جانين جو نذرانو پيش ڪرڻ لاء ٻيهر عهد ڪريون ٿا. [38]

 

8. زاهر بن عمرو الاسلمي:

”زاهر“ شجاع ۽ بهادر شخص هيو صحابي رسول ۽ اصحاب شجره منجهان هئا ان جو شمار محبان اهلبيت ۾ ڪيو ويندو آهي رسول الله سان گڏ غزوه حديبيه ۽ جنگ خيبر ۾ شرڪت ڪئي هيائين. (ذبيح الله محلاتي)[39]

تنقيح المقال ۾ به هن جو ذڪر موجود آهي ذاهر بن عمرو نبي پاڪ کان روايت به نقل ڪئي آهي ۽ پاڻ صلي الله عليه وآله وسلم سان گڏ حديبيه ۽ خيبر ۾ به شرڪت ڪئي آهي ۽ آخر ۾ ڪربلا ۾ شهيد ٿي ويو .[40]

زيايت ناحيه ۽ رجبيه ۾ هن تي طرح سلام موڪليو ويو آهي ” السلام علي زاهر مولي عمرو بن حمق“ .[41]

 

9. زياد بن عريب ابو عمرو:

قديم عالمن ان جي باري ۾ ڪو خاص مطلب ذڪر ناهي ڪيو البته علماء معاصر منجهان ڪجھ هن طرح بيان ڪيو آهي ” زياد بن عريب بن حنظله بن دارم بن عبدالله بن کعب الصائد بن همدان [42]

ابو عمرو زياد بن عريب حضرت رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جا صحابي هئا، شجاع، عابد زاهد ۽ رات جو عبادت ڪرڻ وارن منجهان هئا اهلبيت عليهم السلام سان محبت ڪندا هئا ۽ آخر ۾ امام حسين عليه السلام جي لشڪر سان ملي ڪربلا ۾ شهيد ٿي ويا .[43]

10. سعد بن الحارث مولي اميرالمومنين ع:

سعد بن حرث خزاعي جي نالي سان مشهور آهي علماء قديم ڪربلا جي شهيدن ۾ هن کي شمار ناهي ڪيو پر ڪجھ متاخير هن کي شهداء ڪربلا ۾ شمار ڪيو آهي

سعد بن حرث پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم جو صحابي هيو حضرت عليه السلام هن کي ڪوفي جي فوج جو ڪجھ وقت لاءِ سپه سالار به منتخب ڪيو هيو ان کان علاوه پاڻ اميرالمومنين عليه السلام جي طرفان آزربائيجان جا گورنر به منسوب هئا.[44]

وسيلة الدارين ۾ ص 128 تي ذڪر ٿيل آهي ته پاڻ صحابي رسول ۽ ڪربلا جا شهيد آهن ۽ تنقيح المقال جي به عبارت مان معلوم ٿئي ٿو ته پاڻ صحابي رسول ۽ ڪربلا جا شهيد آهن.[45]

 

11. شبيب بن عبدالله مولي الحرث:

شبيب بن عبدالله بن شڪل بن حي بن جديه حضرت رسول اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم  جا صحابي ۽ ڪوفي جي رهڻ وارو هيو [46]هن جي ڀلي صفت هي هئي ته جتي به ظلم ۽ ستم ڏسندا هئا اٿي بيهندا هئا هن پنهنجي زندگي ۾ جنگ جمل، صفين ۽ نهروان ۾ شرڪت ڪئي ۽ حضرت علي عليه السلام جي وفادار يارن منجهان هيو.[47]

کتاب رجال طوسي، استرآبادي، تنقيح، مقتل ابي مخنف، تاريخ طبري ۾ هن جو حال ملي ٿو تنقيل ۾ ذکر ٿيل آهي ته پاڻ مالڪ بن عبدالله سان گڏ ڪربلا ۾ پهتا ۽ امام حسين عليه السلام جي اطاعت ۾ جنگ ڪندي جام شهادت نوش ڪيو. روضة الشهدا ۾ جي صفحه نمبر 295 تي هن طرح سان نقل ٿيل آهي. ” السلام علي شبيب بن عبدالله بن مولي بن سريع“.

 

12. شوذب بن عبدالله الهمداني الشاکري.

جناب شوذب رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جو صحابي ۽ حضرت علي عليه السلام جي وفادار ساٿين منجهان هيو ، مرحوم زنجاني علامه مامقاني کان نقل ڪيو آهي ” شوذب علم ۽ تقوي جي اعتبار سان تمام بلند پايه جي شخصيت جا مالڪ هئا، ڪوفي ۾ عملي شخصيت جي طور تي معروف هجڻ جي ڪري حضرت اميرالمومنين عليه السلام جي احاديث کي نقل ڪندو هيو ۽ حضرت علي عليه السلام سان جنگ جمل، صفين ۽ نهروان ۾ شرڪت ڪئي هئي.[48]

ڪوفي ۾ مسلم بن عقيل جي حمايت ڪندڙن ۽ بيعت وٺڻ ۾ مصروف هيو مسلم جي شهادت کان پوءِ امام حسين عليه السلام سان ڪربلا ۾ ملحق ٿيو عاشور جي ڏينهن ڪيترن ئي دشمنن کي واصل جهنم ڪرڻ کان پوءِ شهيد ٿي ويا.[49]

زيارت رجبيه ۽ زيارت ناحيه ۾ ان مٿان سلام موڪليو ويو آهي”اسلام علي شوذب مولي شاکر“[50]

 

13. عبدالرحمن الارحبي

حضرت رسول اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم جي بزرگ صحابن منجهان هيو ان جو ذڪر مشهور منابع ۾ موجود آهي جهڙوڪ رجال شيخ طوسي، رجال استرآبادي، مامقاني، الاستيعاب، الاصابه ۽ وسيلة الدارين ۾، تاريخ طبري ۽ الفتوح ۾ ان جي باري ۾ ڪجھ واقعات به بيان ٿيا آهن.

الاستعاب ۾ هن طرح سان نقل ٿيل آهي” هو عبدالرحمن بن عبدالله بن الکدان الارحبي انه کان من اصحاب النبي (ص) له هجرة“

مورخن لکيو آهي ته پاڻ 150 افراد تي مشتمل هڪ وفد سان گڏ امام حسين عليه السلام جي خدمت ۾ حاضر ٿيو.. [51]

عاشور جي ڏينهن تي امام حسين عليه السلام جي لشڪر طرفان وڙهندي شهيد ٿي ويو ۽ زيارت ناحيه ۾ هن طرح سان سلام موڪليو ويو آهي ” السلام علي عبدالرحمن بن عبدالله بن کدر الارحبي “ . [52]

 

14. عبدالرحمن بن عبدربه الخزرجي:

مختلف منابع ۾ هن جي صحابي رسول هجڻ لاءِ گواهي ڏني وئي آهي هن کي ڪجھ مورخن اهل انصار منجهان لکيو آهي، هي اصل ۾ مدينه جي رهڻ وارو هيو رجال قاموس ۾ هن جي باري ۾ هن طرح سان نقل ٿيل آهي” ’عبدالرحمن بن عبدربه الانصاری الخزرجی کان صحابیاً له ترجمة وروية وکان من مخلص اصحاب امیرالمؤمنین عليه السلام“

پاڻ انصاري ۽ اهل خزرج منجهان هئا نبي ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم کان روايت به نقل ڪئي اٿس ۽ حضرت اميرالمومنين عليه السلام جي مخلص صحابن منجهان هئا.

پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم جي رحلت پاڻ پوءِ ڪوفي جي طرف هجرت ڪري ويو ۽ ڪوفي جي مشهور شخصيتن مجهان هيو ، امام حسين عليه السلام جي لاءِ ڪوفي جي ماڻهن کان بيعت طلب ڪندو رهيو ۽ آخر ۾ امام حسين عليه السلام سان ڪربلا ۾ مليو، ڪربلا ۾ پهرين حملي يا بعد از ظهر شهيد ٿي ويو[53]

15. عبدالله بن حارث بن عبدالمطلب.

الاصابه ۾ هن طرح سان نقل ٿيو آهي ” ابوالهياج عبدالله بن ابي سفيان بن حارث بن عبدالمطلب بن هاشم الهاشمي ابن عم النبي صلي الله عليه واله وسلم وکان اسمه عبد شمس فغيره النبي (ص)[54]

هن جو پيء رسول الله جي چاچي جو پٽ ۽ رضائي ڀاء هيو، هي رسول الله جو صحابي ۽ عظيم شاعر پڻ هيو، هن پيغمبر اڪرم صلي الله عليه واله وسلم کان روايتون به نقل ڪيو آهن ۽ حضرت علي السلام جي مدح ۾ شاعر به چيا اٿس.

هن جي باري ۾ وڌيڪ معلومات ناهي ملي سگهي ته پاڻ آخر عمر ۾ ڪهڙي شهر ۾ مقيم هئا پر جڏهن امام حسين عليه السلام ڪربلا پهتا ته پاڻ امام عليه السلام جي خدمت ۾ حاضر ٿيا ۽ عاشور جي ڏينهن يزيد فوج هٿان شهيد ٿي ويا [55]

 

16. عمرو بن ضبيعة.

مختلف منابع ۾ ملي ٿو ٿه پاڻ صحابي رسول صلي الله عليه واله وسلم هئا، ڪربلا ۾ امام حسين عليه السلام جي نصرت ۽ مدد لاءِ حاضر ٿيا ۽ شهيد ٿي ويا ، هن جو ذڪر رجال استرآبادي، فرسان، الاصابه ۾ به ٿيو آهي.

علامه مامقاني هن کي صحابي رسول ۽ پيغمبر کان روايت نقل ڪرڻ وارو راوي قرار ڏنو آهي هن پيغمبر سان گڏ ڪيترن ئي جنگن ۾ شرڪت ڪئي[56]

ابتدا ۾ هي عمر بن سعد جي لشڪر سان گڏ ڪربلا ۾ آيو جڏهن ڏٺائين ته عمر بن سعد جو ارادو فرزند رسول کي قتل ڪرڻ جو آهي ته پاڻ امام حسين عليه السلام جي خدمت ۾ حاضر ٿيا ۽ پهرين حملي ۾ شهيد ٿي ويا. زيارت ناحيه ۾ هن مٿان سلام موڪليو ويو آهي ” السلام علي عمر بن ضبيعه الضبحي“[57]

 

17. عون بن جعفر طيار:

هن جي ڪنيت ابوالقاسم ۽ حضرت جعفر بن ابي طالب ع جا پٽ هئا، هن جو پيدائش جو سال واضح بيان ناهي ٿيو پر هي واقعه ڪربلا ۾ 54 يا 57 سالن جو هيو ان ڪري قوي امڪان هي آهي ته هي 4 يا 5 هجري ۾ حبشه ۾ پيدا ٿيو هوندو.

يعقوبي بان ڪيو آهي ته جڏهن حضرت جعفر طيار جي جنگ موته ۾ شهادت ٿي ۽ اها خبر پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم وٽ پهتي ته پاڻ عون ۽ ان جي ڀاءُ عبدالله ۽ محمد کي پنهنجي جهولي ۾ ويهاريو هيو[58]

جناب عون جو شمار حضرت علي السلام جي يارن ۽ انصارن ۾ هيو، هن حضرت عليه السلام سان گڏ ٽنهي جنگن ۾ شرڪت ڪئي حضرت علي عليه السلام پنهنجي نياڻي جناب ام ڪلثوم (حضرت زينب صغري) جي شادي حضرت عون سان ڪرائي هئي. [59]

پاڻ مدينه کان وٺي ڪربلا تائين امام حسين عليه السلام گڏ هئا ڪربلا ۾ 30 گهوڙي سوارن ۽ 18 پيدل يزيدي سپاهين کي قتل ڪرڻ کان بعد زخمي ٿي گهوڙي کان ڪري پيا زيد رقاد جهني تلوار جو وار ڪري شهيد ڪيو هن جي رجز کي تاريخ ۾ هن طرح لکيو ويو آهي.

ان تنکروني فانا بن جعفر شهيد صدق في الجنان ازهر

يطير فيها بجناح اخضر کفي بهذا شرفا في المحشر . [60]

 

18. ڪنانه بن عتيق.

جناب ڪنانه جو ذڪر ڪوفي جي شجاع، متقي، پرهيزگارن ۽ ڪوفي جي قاريين ۾ شمار ٿيندو هيو.[61]

جناب کنانه ۽ ان جو پيءَ عتيق حضرت رسول اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم سان گڏ جنگ احد ۾ شريڪ ٿيا. [62]

جڏهن امام حسين عليه السلام ڪربلا ۾ آيا ته پاڻ امام عليه السلام جي خدمت ۾ حاضر ٿيا ۽ پنهنجي جان حضرت مٿان قربان ڪئي هن مٿان سلام زيارت ناحيه ۽ زيارت رجبيه ۾ موجود آهي ” السلام علي کنانة بن عتيق“[63]

 

19. مجمع بن زياد جهني .

پاڻ رسول اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم جي صحابن منجهان هئا، جنگ بدر ۽ احد ۾ شريڪ رهيا مختلف منابع ۾ صحابي رسول ۽ ڪربلا جو شهيد ذڪر ٿيو آهي. جهڙوڪ ذخيرة الدارين، حدايق، ابصار العين، تنقيح المقال ۽ وسيلة الدارين وغيره ۾ .

مجمع ڪوفي جي طرف هجرت ڪري ويو هيو، جڏهن حضرت مسلم ڪوفي ۾ آيو ته پاڻ حضرت مسلم بن عقيل جي بيعت ڪئي ۽ مسلم جي شهادت کان پوءِ امام حسين عليه السلام جي لشڪر سان مليو ۽ ڪربلا ۾ شهيد ٿي ويو .[64]

 

20. مسلم بن عوسجه.

شيعه توڙي سني منابع ۾ مسلم بن عوسجه کي صحابي رسول لکيو ويو آهي، صدر اسلام جي جنگن ۾ پاڻ شريڪ رهيا، غزوه آذربائيجان ، جنگ جمل، صفين ۽ نهروان ۾ به شريڪ رهيا حضرت عليه السلام جي وفادار يارن منجهان هئا[65] پاڻ مختلف صفات جا مالڪ هئا، شجاع ۽ بهادر هجڻ سان گڏ پاڻ قاري قرآن، متقي ۽ پرهيزگار انسان هئا. [66]

پاڻ ڪنهن تعارف جا محتاج ناهن ان جو ذڪر هر منابع ۾ موجود آهي پاڻ ڪوفي جي رهڻ وارو ۽ مسلم بن عقيل جي لاءِ مدد وٺڻ وارن منجهان سڀني کان اڳيان هيو، [67]

مسلم بن عقيل ۽ هاني بن عروه جي شهادت کان پوءِ پاڻ امام حسين عليه السلام جي خدمت ۾ حاضر ٿيا ۽ ڪربلا ۾ شهيد ٿي ويا . امام حسين عليه السلام پنهنجي نانا جي صحابي کي هنن الفاظن سان الوداع ڪيو ” السلام علي مسلم بن عوسجه الاسدي، وکنت اول من اشتري نفسه و اول شهيد شهدالله“

 

21. نعيم بن عجلان.

هڪ روايت جي مطابق نعيم ۽ ان جي ٻن ڀائرن نظر ۽ نعمان به حضرت رسول اڪرم کي درڪ ڪيو هيو، انهن جو تعلق خزرج قبيله سان هيو ۾ رسول الله جي  رحلت کان پوءِ امام علي عليه السلام سان گڏ جنگ صفين ۾ شريڪ رهيا حضرت علي عليه السلام هن جي ڀاء نعمان کي بحرين جو والي مقرر ڪيو هيو.[68]

نعيم جا ٻئي ڀاءُ امام حسن عليه السلام جي زماني ۾ انتقال ڪري ويا هئا جڏهن ته نعيم ڪوفي ۾ زندگي گذاري رهيو هيو، جڏهن امام حسين عليه السلام عراق ۾ پهتا ته پاڻ ڪوفي کان نڪري امام جي لشڪر سان مليو ۽ ڪربلا ۾ شهيد ٿي ويو. [69]

ڪتاب مناقب جي مطابق پاڻ عاشور جي ڏينهن تي پهرين حملي ۾ شهيد ٿي ويا[70] زيارت ناحيه ۽ رجبيه ۾ ان مٿان سلام ذڪر ٿيو آهي (السلام علي نعيم بن العجلان الانصاري“ [71]

 

نتيجو:

هن مختصر مقالي ۾ پيغمبر اڪرم صلي الله عليه وآله وسلم جي 21 صاحبن کي ذڪر ڪيو ويو آهي جيڪي ڪربلا ۾ امام حسين عليه السلام جي نصرت ۽ مدد ڪندي شهيد ٿي ويا، در حقيت هي انهن ماڻهن لاءِ جواب آهي جيڪي امام حسين عليه السلام جي هن پاڪيزه قيام کي حکومت طلبي جو نالو ڏيئي رد ڪندا آهن جيڪڏهن امام حسين عليه السلام دنيا ۽ حڪومت حاصل ڪرڻ لاءِ قيام ڪن ها ته پوءِ پاڻ سان گڏ ايترا صحابي رسول گڏ نه هجن ها پر انهن صحابن جو هجڻ ثابت ٿو ڪري ته انهن صحابن حضرت امام حسين عليه السلام جي مدد ڪري در حقيقت پنهنجي اصلي آقا ۽ مولا رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جي نصرت ڪئي ۽ امام حسين عليه السلام جي انقلاب ۽ قيام کي اسلامي ۽ مذهبي قيام جيڪو فقط ۽ فقط دين اسلام جي لاءِ هيو اسلام جي سربلندي ۽ ماڻهن جي نجات جي لاءِ هيو جنهن ۾ امام حسين عليه السلام سان رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم جا صحابي  ۽ حضرت علي عليه السلام جا با وفا ساٿي شريڪ ٿيا. آخر ۾ دعا آهي ته الله سائين حق کي پسند ڪندڙ دوست کي حق وارو رستو وٺڻ جي توفيق عطا فرماء. آمين

 حوالا

1.        قرآن

2.        الاصابه فی تمییز الصحابه ،ابن حجر عسقلانيم ناشر دارالکتب العلميه بيروت لبنان

3.        الاستعیاب،ابن عبدالبر ناشر دار الجيل لبنان بيروت 1992م

4.        الفتوح، ابن اعثم کوفي، ناشر دار الاضواء لبنان بيروت1411 هجري ق

5.        الدّمعة الساکبه، محمد باقر ده دشتي بهبهاني موسسه اعلمي تهران 1306ه ش

6.        الکامل فی التاریخ، ابن اثير ناشر دار صادر، بيروت لبنان 1965 م

7.        اسد الغابه،ابن اثير ناشر دار الفکر بيروت لبنان 1989

8.        اقبال الاعمال آخوندي محمد ناشر دار الکتب الاسلاميه، تهران ايران 1368 ش

9.        انساب الاشراف، بلاذری، احمد بن يحيي ناشر موسسه الاعلمي للمطبوعات، بيروت لبان 1397ه ق

10.     ابصارالعین، شيخ محمد سماوي ناشر دانشگاه شهيد مهلاتي 1429 هجري ق

11.     بحارالانوار،محمد باقر مجسلي، دار احياء التراث العربي

12.     تاریخ الکبیر، محمد بن اسماعيل بخاری، موسسه فرهنگي و اطلاع رساني تبيان، قم 1378(ديجيتال)

13.     تاریخ الطبری محمد بن جرير، ناشر بي نا بيروت لبنان بي تا.

14.     تاریخ اسلام ،علي بن حسن عساکر، دار الفکر بيروت لبنان، 1415ق

15.     تاریخ یعقوبی،احمد بن ابي يعقوب، 1358ق.

16.     تنقیح المقال، عبدالله المامقاني موسسه آل البيت الاحياء التراث قم 1423 هجري قمري

17.     فرسان الهيجاء، ذبيح الله محلاتي، نشر کتاب، تهران 1390ق.

18.     جمهرة انساب العرب (لجنه من العلماء ) ناشر دار الکتب العلمية منشورات محمد علي بيضون، بيروت لبنان،1418ق.

19.     حیاة الامام الحسین(ع) باقر شريف قرشي، دار البلاغه، بيروت لبنان 1393م

20.     خلافت وملوکیت مودودي ابو الاعلي، بيان ، تهران فرهنگ قرآن، 1364 ش

21.     سفینة  البحار، شيخ عباس قمي، دار الاسوه تهران بي تا .

22.     شهداء کربلا، گروه مصنفین قم ايران

23.     شهداء کربلا عبدالحسین بینش، ياقوت، 1381

24.     رجال ،شیخ طوسی، دفتر انتشارات اسلامي جامعه قم 1373

25.     زندگانی امام حسین(ع) ، رسول محلاتی، دفتر نشر فرهنگ اسلامي ايران 1393.

26.     ذخیرالدارین، سيد عبدالمجيد حائري شيرازي، زمزم هدايت ايران 1345 ق

27.     وسیلة الدارین، زنجانی

28.     مناقب آل ابی طالب(ع)، المکتبة الحيدريه بيروت لبنان، 1376ق

29.     مقتل الحسین(ع) ، موفق بن احمد خوارزمي انوار الهدي  ايران 1418 ق

30.     منتهي الآمال، شيخ عباس قمي انتشارات هجرت قم 1412ه ق

 

31.     نیل الاوطار، محمد بن علي بن محمد بن عبدالله الشوکاني، دار الحديث مصر، 1993م

 

اڳتي پڙهو »